Roxy - The Movie

Every fan his prisoner...Every guitar his slave! Een recensie van de liveregistratie van 4 concerten in Roxy ruim 40 jaar na dato

"We're making a movie here tonight and we want to make sure that the cameras will get the music in synchronization with the picture. And something terrible has happened..." Had Frank een vooruitziende blik, had hij angstvisioenen gehad, was het de goden verzoeken? Achteraf kunnen we stellen dat zijn woorden die eerste avond in The Roxy in 1973 onbedoeld profetisch waren.

Waarom moesten we meer dan 40 jaar wachten?

Al na de eerste twee minuten functioneerde de audio-opnameapparatuur niet goed. De mensen betrokken bij de opnames van de 4 shows in The Roxy Theatre in Hollywood, Californië, konden dit onmogelijk hebben geweten. Pas toen de beelden gemaakt waren, verwerkt en afgeleverd aan de filmredacteur, werd duidelijk dat het geluid niet synchroon liep met het beeldmateriaal. Omdat het opnameschema zo strak was, was er geen tijd geweest om tussendoor enkele fragmenten te verwerken. Nee, alle shows werden volledig opgenomen en afgeleverd in filmblik. Met de technologie van deze dag zou je kunnen denken dat het oplossen van dit probleem niet moeilijk mag zijn, maar dat was het om zeer vele redenen wel. In de liner notes stelt John Albarian (de man die het ruim 40 jaar na dato fikste) dat Frank zelf, en later ook zijn inmiddels overleden vrouw Gail er meerdere momenten intensief tijd in hadden gestoken om het probleem op te lossen. Maar het probleem was te complex en de middelen (apparatuur, tijd en geld) te beperkt. Bovendien waren er alweer nieuwe projecten die Franks aandacht vroegen. In diezelfde liner notes beschrijft John Albarian hoe het proces van herstel verliep.1 We mogen hem dankbaar zijn dat het hem gelukt is, want de concerten waren zeer de moeite waard!

De shows in The Roxy

Van de vier shows in de Roxy op 8, 9 en 10 december 1973 kenden we sinds 10 september 1974 via het live dubbelalbum Roxy & Elsewhere al enkele nummers. Maar zoals die titel al stelt, staan er op dat album ook enkele tracks die elders waren opgenomen. Bovendien waren de meeste nummers van de Roxy overgedubd in de studio. De fans wisten uiteraard dat Frank een film wilde uitbrengen van de 4 shows in de Roxy, maar wachtten hier vergeefs op. En voor wie het werk van Zappa enigszins kent, weet dat de bezetting van The Mothers muzikaal gezien één van de beste bezettingen ooit was. Na enkele wat 'minder uitdagende', meer pop/rock georiënteerde albums als Over-Nite Sensation en Apostrophe wilde Frank de lat weer eens wat hoger leggen. Hij had er de juiste bezetting voor. De band die op het podium stond, bestond uit:
- Frank Zappa: gitarist, vocalen en bandleider.
- Ruth Underwood: marimba, xylofoon, vibrafoon en percussie.
- Ralph Humphrey: drums.
- George Duke: keyboards en vocalen.
- Tom Fowler: basgitaar.
- Bruce Fowler: trombone.
- Napoleon Murphy Brock: saxofonist en leadzanger.
- Chester Thompson: drums.

Het optreden begon met de achteraf enigzins profetische woorden over het maken van een film en iets dat vreselijk fout is gegaan. Hij refereerde uiteraard niet naar de opnames. Daar had hij simpelweg geen weet van. In Roxy - The Movie zien we ondertussen een geïllustreerde Frank Zappa die zend. In die zending zitten de normale aankondigingen van producenten etc die je normaal ook bij een Hollywoodfilm ziet. Dan gaat het beeld naadloos over naar het concert, als de band Cosmik Debris inzet. Dit nummer heeft één van de meeste jazzy arrangementen meegekregen die ik ooit van dit nummer gehoord heb. Vooral de toetsenpartij van George Duke en de saxofoonpartij van Napoleon Murphy Brock zorgen hiervoor. Waar je de gebruikelijke gitaarsolo van Frank verwacht krijg je nu een saxsolo van Napoleon. Rond het middenstuk zien we een typisch beeld van Frank Zappa, die een sigaret rookt en rustig plaatsneemt op een stoel. Ogenschijnlijk extreem relaxt. En misschien was hij dat ook wel, want geloof me als ik zeg dat Frank er voorafgaande aan tournees een zeer strak repetitieschema op na hield. Zijn nummers, arrangementen zijn zo complex, dat je wel heel hard moet repeteren wil je het goed uitgevoerd krijgen. De band was zo geoefend, dat Frank er wel even bij kon gaan zitten. Maar kort daarna staat hij op, plaatst zijn sigaret in de kop van z´n gitaar, en dirigeert z´n bandleden vakkundig door het slotstuk.

Roxy - The Movie. Bandfoto 1

Penguin in Bondage wordt heerlijk wollig, met een zeker sarcasme geïntroduceerd om er maar voor te zorgen dat de Amerikaanse censuur een uitzending van de film op televisie niet zou tegenhouden. Wat goed opvalt is het podium dat erg weinig bewegingsruimte biedt aan de achtkoppige band. Achter het podium hangt een soort zilverachtig folie wat met de weerkaatsing van het licht voor een mooi psychedelisch effect zorgt. Ondertussen speelt de band door en passeren achtereenvolgens T'Mershi Duween, Dog/Meat (The Dog Breath Variations/Uncle Meat) en RDNZL.

Frank spreekt wederom het publiek toe. Hij introduceert het volgende nummer Inca Roads aan de hand van een boek dat hij kort voor de show gelezen had. Dat boek ging over buitenaardse wezens. Niet geheel vreemd dan dat Inca Roads over een vliegende schotel gaat. Het nummer zou pas in 1975 worden uitgebracht op One Size Fits All. De uitvoering die we tijdens het concert horen is erg jazzy. Niet alleen het arrangement, maar ook de wijze van zingen door George Duke. En dat is een groot contrast met de progressieve rock uitvoering die op OSFA belandde. Verder laat Frank opnieuw een erg goed staaltje van zijn dirigentschap zien. Hij past dit toe vlak voordat George voor de tweede maal gaat zingen.

En na Inca Roads komt een erg grappig stukje. Eén van mijn alltime favorites Echidna's Arf (Of You) wordt ingezet. En wat je dan nog net hoort is "village". En dit doet me automatisch denken aan het album Roxy & Elsewhere waar Village Of The Sun voorafgaat aan Echidna's Arf en waar je dit exacte overgangsstukje hoort. Hieruit blijkt wel dat de filmredacteur heeft zitten knippen en plakken in de opnames van de 4 shows, en dat je dus niet helemaal integraal één van de vier shows ziet.

Na Don't You Ever Wash That Thing? mogen de twee drummers (ja, twee drummers!), op wat genoemd is Cheepnis-Percussion, hun kunsten vertonen. Nu spelen ze eens niet exact dezelfde ritmes, maar mogen ze lekker improviseren en soleren. Dan vraagt Frank het publiek of ze van monsterfilms houden. Het blijkt dat Frank een groot liefhebber is van een speciaal subgenre monsterfilms. Ze moeten vooral lekker 'goedkoop' ogen. Films waarin je ziet dat er panty's gebruikt zijn om de monsters omhoog te houden. Vervolgens beschrijft Frank een filmscene om te illustreren wat "Cheepnis" is. En dan zetten ze het nummer Cheepnis in.

Roxy - The Movie. Bandfoto 2

Het volgende nummer is I'm The Slime. Binnen het concert is dit één van de meer uitgesproken pop/rock nummers. De overgang naar Big Swifty is net als een aantal eerdere overgangen, zo onwaarschijnlijk strak gespeeld, dat je het je bijna niet kunt voorstellen dat dit foutloos mogelijk is. En toch is het dat. Eens te meer bewijs voor het keiharde repeteren wat Frank met z'n bands deed, voordat ie ook maar überhaupt met ze op tour ging of een album opnam. Tijdens Big Swifty zie je Frank weer een peuk opsteken en er rustig bij gaan zitten. Ondertussen is George Duke aan z'n solo begonnen. Nu heeft een crewlid de tijd om rustig het zweet van het voorhoofd van Frank te vegen. Dit doet dit crwelid ook bij andere bandleden. Het oogt ietwat theatraal, want ik kan me niet voorstellen dat dit voor de filmopnames noodzakelijk was. Het verschil tussen voor en na die tijd is absoluut niet waargenomen. Als Frank er weer bij is gaan staan, gaat hij de band dirigeren, gevolgd door een heerlijke gitaarsolo van zijn hand.

Het slotstuk van de show is een waar spektakelstuk. Als Frank Be-Bop Tango (Of The Old Jazzmen's Church) introduceert, zegt hij dat dit een erg lastig nummer is om te spelen. En daarom spelen ze het niet vaak. Vanwege de film die er moet komen zegt Frank op den duur "this gotta be the one with all the notes in it". Hoe vaak zou hij de band opnieuw hebben laten inzetten, wat we uiteraard niet op film zien? En inderdaad, deze jazz tango is vrij complex. In het middenstuk grijpt Frank zijn kans om het publiek actief mee te laten doen. Sterker nog, hij vraag een man en een vrouw om op het podium te komen en mee te dansen op de noten die George Duke zingt. Het wordt een trio. Carl en het stelletje Rick en Jane gaan zich wagen aan wat blijkt, een extreem lastige zangpartij. Het nodigt uit tot korte, krachtige, explosieve dansbewegingen. Het is duidelijk dat deze mensen niet voldoen aan wat Frank gehoopt had. Dan vraagt hij een bekende uit het publiek. Bij het betreden van het podium zegt ene Londa tegen Frank "I'll do anything you say Frank", waarop Frank antwoord met "oh my god". Dit moet wel een groupie zijn geweest. Maar ze danst behoorlijk goed. Dat geldt ook voor proffessioneel erotisch danseres Brenda, die net daarvoor heeft opgetreden op een luchtmachtbasis. Zij is vrijwel naakt op een sexy string, BH en wat lange zwarte handschoenen na. Maar dansen dat kan en doet ze zeker. Ook een kalende man betreedt het podium. En wanneer de wilde, soms vreemde/gekke dans tot z'n hoogtepunt lijkt te komen worden nog een bellenblaas- en rookmachine ingezet. Alles wordt uit de kast gehaald in dit slotstuk. Het beeld van een dansende, bijna naakte Brenda en de anderen haalde de cover van Roxy & Elsewhere. Het zijn duidelijk mensen die Frank uit de Hollywood en uitgaansscene kende. Zou het concert enkele jaren daarvoor zijn geweest, zou je kunnen stellen dat dit de Freaks waren. In het laatst shot zien we Frank die Brenda optilt. Frank was vast niet vies van deze Brenda. Zijn gulle lach op het einde verraadt alles.

Roxy - The Movie. Bandfoto 3

De film

Frank wilde niet dat je in de film zou zien dat er opnames waren gemaakt van in totaal 4 shows. Om dat te bewerkstelligen droegen de muzikanten dezelfde kleding, hadden ze dezelfde positie op het podium, speelden ze dezelfde instrumenten en rookten ze hun sigaren en sigaretten op bijna exact dezelfde momenten in de show. En dat lukte dus niet altijd ;-) Op een spaarzaam moment zie je het ene moment een sigaret in de gitaarkop zitten, en het andere moment lijkt het in rook opgegaan te zijn. Maar het is bovenal knap gedaan. Je hebt het gevoel naar 1 show te kijken, van begin tot het eind. Maar in werkelijkheid is er wel degelijk in geknipt en geplakt. Alleen studio overdubs, zoals op het album Roxy & Elsewhere zijn niet toegepast. Maar verder lijkt deze techniek sterk op hetgeen Frank bij vrijwel al zijn muziekalbums toepaste: gebruik de beste stukken en voeg, mix, knip en plak het zodanig dat een 'bijna' perfecte versie van de song ontstaat.

Ondanks de extreme uitdaging die men had met de sychroniteit van beeld en geluid, is het John Albarian toch gelukt om dit voor elkaar te krijgen. Wat mij als muziekliefhebber erg goed bevalt aan deze film, is dat het geluid van uitstekende kwaliteit is. Sowieso is een band te horen die in optima forma verkeerde.

Het publiek zal ongetwijfeld instructies hebben meegekregen, want ze zitten er keurig en stilletjes bij. Uiteraard is er bijval, applaus en andere interactie, maar ze zitten hoofdzakelijk allemaal en bovendien vlak voor het podium. Dit is waarschijnlijk gedaan, zodat het niet zou opvallen als er beelden door elkaar gebruikt zouden worden van 4 shows. Sowieso wordt het publiek maar zelden in beeld genomen. De grote uitzonderingen zijn de mensen die op het podium komen bij Be-Bop Tango.

Qua camerawerk en regie moeten we niet al te hoge verwachtingen hebben. Het materiaal wat ze tegenwoordig gebruiken bij live-registraties is natuurlijk vele malen moderner en geavanceerder dan in de jaren zeventig. Om maar te zwijgen van het aantal camera's dat tegenwoordig wordt ingezet t.o.v. de 3 camera's (af en toe een 4e) die bij deze film zijn gebruikt. Ook bepaalde technieken, zoals het toepassen van splitscreens om een close-up van het gitaarspel en een volledig beeld van Frank in beeld te nemen bij I'm The Slime is tegenwoordig godzijdank niet langer gangbaar. Maar buiten de beperkingen in materiaal en toegepaste filmtechnieken, valt het op dat de beelden soms ietwat wazig zijn en zie je een keer een schokkerige inzoom actie.

Tijdens de aftiteling krijgen we repetitiebeelden te zien. We zien Napoleon Murphy Brock samen met Frank in een opnamehokje staan om Don't Eat The Yellow Snow in te zingen. Het valt op dat ze veel lol hebben. Tenslotte zien en horen we nog Father O'Blivion waarmee Roxy - The Movie tot z'n einde komt.

Verschijningsvorm

Roxy - The Movie is in meerdere varianten verschenen. Je hebt de enkele DVD, de DVD+CD, de Blu-ray en de Deluxe Blu-ray. Ik heb zelf de DVD+CD bekeken en beluisterd. Naast de film zelf bevat de DVD enkele extra's, in het menu "Yes & But Also" genoemd. Er staat een discografie op. Veel stelt dat niet voor. Je ziet meerdere afbeeldingen waarop covers staan van alle officiële releases van Frank Zappa & The Mothers of Invention. Omdat er nogal wat verschenen is bij leven en posthuum, bevat één afbeelding minstens 12 albums. Naast een discografie bevat het een DVDografie. Hier staan slechts 7 stuks vermeld, waarbij ik het op z'n minst opvallend vond dat 200 Motels hier niet tussen stond. Het deel "where" is niets meer of minder dan een verwijzing naar Zappa.com.

Het leukste extraatje is het onderdeel "more tracks". In totaal zijn drie extra nummers van de 4 shows in The Roxy opgenomen. We zien Pygmy Twylyte, The Idiot Bastard Son en Dickie's Such An Asshole. Voordat de band Pygmy Twylyte inzet heeft Frank een dame met een zeer erotisch rood glitterjurkje het podium opgevraagd. Zij heet Pamela Miller. Frank vraagt Pamela om tijdens het nummer Napoleon Murphy Brock te erotiseren. Deze opdracht grijpt ze met beide handen aan. Ze laat er geen gras over groeien. Maar alleen aan Napoleon heeft ze niet genoeg. Ze ontfermt zich ook over de rest van de band. Hilarisch vermaak wat mij betreft, zonder dat het ten koste gaat van de muzikale performance.

Ontzettende fijn die drie extra nummers. Dit roept toch de vraag op waarom niet alle 4 shows integraal zijn uitgebracht op een DVD of Blu-ray box. De fans hebben jaren en jaren moeten wachten op de beelden van de vier legendarische concerten in The Roxy. Nu het probleem met de synchronisatie van beeld en geluid opgelost was, kon toch met gemak alles worden uitgebracht. Een artiest als Frank Zappa leent zich uitstekend voor boxen. Dat ben ik roerend eens met Wim Koevoet die de fim voor Platomania heeft gerecenseerd.2 En dan de extra CD die bijgevoegd is. De soundtrack als het ware. Waarom staan hier niet alle nummers op, die op de DVD staan? Dat de ruimte te beperkt was op de CD vind ik een te slap excuus. Breng dan de soundtrack op 2 CD's uit. Het zijn jammer genoeg de enige kritiekpuntjes op een verder hele gave film. Eindelijk na ruim 40 jaar, is er beeldmateriaal beschikbaar van de concerten in The Roxy die een haast mythische status hadden gekregen.

Geniet hier alvast van de trailer van Roxy - The Movie.

Voetnoten

1 John Albarian, 'Liner notes by Roxy - The Movie' (geraadpleegd 05-01-2016; 2015; Eagle Vision EAGDV050).

2 Wim Koevoet, 'Recensie van Roxy - The Movie, Zappa' (geraadpleegd 08-01-2016; verschenen in Platomania 323; 05-11-2015; http://www.platomania.eu/album/3123505/roxy-the-movie/zappa-frank).

Plaats een reactie

U plaatst een reactie als gast U kunt hieronder inloggen